Bijna de helft van de jongvolwassenen onzeker in sociale situaties zonder AI-assistent

We vertrouwen AI onze ziel en zaligheid toe: 61% van de Belgen tussen 18 en 40 jaar gebruikt AI voor persoonlijke of emotionele zaken als levenskeuzes, relatieproblemen en moeilijk te verwoorden gevoelens. Dat blijkt uit nieuw onderzoek over de rol van AI in menselijke verbinding. Douwe Egberts liet het onderzoek uitvoeren naar aanleiding van een campagne die er op 12 oktober aankomt. Daarin zal het merk de empathiekloof onder de aandacht brengen en mensen bewustmaken van de groeiende rol van AI in persoonlijke gesprekken, om hen aan te moedigen om elkaar op te blijven zoeken en tijd te maken voor echte menselijke verbinding.

Van de persoonlijke AI-gebruikers voelt bijna de helft zich zonder hulp van AI onzeker in sociale situaties. ​ Vooral het beginnen van een moeilijk gesprek (47%), het uiten van gevoelens (46%) en het oplossen van conflicten (46%) horen bij de grootste twijfels. Na een persoonlijk gesprek met AI voelt 44% zich begrepen en geeft 47% aan dat het gesprek heeft geholpen. Tegelijkertijd blijft de behoefte aan menselijke verbinding duidelijk zichtbaar: één op de drie Belgen (32%) voelt zich regelmatig eenzaam en 41% wil meer betekenisvolle menselijke connecties. Gedragsdeskundigen noemen dit maatschappelijke fenomeen de ‘empathieparadox’: terwijl de behoefte aan menselijke verbinding groot is, zoeken we steun, begrip en advies steeds vaker bij AI in plaats van bij een ander.

AI neemt een steeds persoonlijkere rol in. Van de Belgen die AI voor persoonlijke of emotionele zaken gebruiken (61%), voert 83% ten minste soms een gesprek met AI dat anders waarschijnlijk met een mens zou zijn gevoerd. Veel mensen gebruiken een AI-assistent ook als voorbereiding op contact met anderen: 58% zet een AI-assistent in om een moeilijk gesprek voor te bereiden, bijvoorbeeld om woorden te vinden of vooraf te oefenen wat zij willen zeggen.

​Dat persoonlijke AI-gesprek levert voor veel gebruikers daadwerkelijk iets op. Bijna de helft (47%) zegt dat het heeft geholpen en 44% voelde zich begrepen. Maar het gesprek blijkt daarmee niet altijd ‘af’: 39% wil daarna alsnog met iemand anders praten.

 “AI wordt steeds beter in de vorm van empathie: herkennen wat je bedoelt en daar passend op reageren. Daar valt zeker steun uit te halen. Maar juist de wederkerigheid en frictie die menselijke relaties betekenisvol maken, ontbreken bij AI,” zegt sociaal psycholoog Stijn Boermans.

69% wil een ander niet tot last zijn
​

Het onderzoek laat zien waarom AI voor persoonlijke onderwerpen aantrekkelijk kan zijn. 69% van de Belgen wil anderen niet tot last zijn en eveneens 69% lost persoonlijke zaken liever zelf op. 64% denkt dat andere mensen te druk zijn, 59% verwacht niet begrepen te worden en 59% is bang om veroordeeld te worden. AI neemt veel van die sociale drempels weg.

Geertrui Mieke De Ketelaere, ingenieur en AI-expert, legt uit hoe AI inspeelt op onze menselijke behoeften: “Ons brein houdt niet van onzekerheid of complexiteit en probeert voortdurend mentale energie te besparen. AI speelt daar perfect op in: het neemt sociale drempels weg, is altijd beschikbaar en oordeelt niet. Dat maakt de drempel om je open te stellen heel laag. Maar als we enkel nog communiceren zonder frictie, riskeren we gewone menselijke relaties, waarin mensen wél eens niet beschikbaar zijn of een andere mening hebben, steeds moeilijker te verdragen.”

Kadeem (29) uit Wijchen bespreekt persoonlijke zaken met AI en herkent zich hierin: “Na een herseninfarct kende ik niemand van mijn leeftijd die hetzelfde had meegemaakt. Ik gebruikte AI om vragen te stellen en beter te begrijpen waar ik tegenaan liep. Uiteindelijk kwam ik ook bij een lotgenotengroep terecht, maar soms had ik het gevoel dat AI meer begrip kon tonen dan de mensen daar.”

Ook de eigenschappen die gebruikers aan AI toeschrijven spelen een rol. Zo vindt 37% AI objectiever dan de meningen van mensen en voelt 35% zich prettiger om met AI te praten dan met een ander persoon. Eén op de drie vindt bovendien dat AI veel beter advies geeft. Juist daar wordt de empathieparadox zichtbaar: AI biedt een makkelijke route naar steun en begrip, zonder de sociale drempels die menselijk contact met zich meebrengt. Men hoeft niet bang te zijn voor de reactie of het oordeel van een ander. Tegelijkertijd blijft de behoefte aan echte menselijke verbinding bestaan. Dat die verbinding niet vanzelfsprekend voelt blijkt ook uit het onderzoek: 45% heeft de indruk dat mensen niet meer weten hoe ze contact met elkaar moeten maken. Bovendien geeft 41% aan meer behoefte te hebben aan betekenisvolle menselijke connecties.

jongeren onzeker zonder AI

​AI wordt niet alleen als gesprekspartner gebruikt, maar ook om menselijke interacties voor te bereiden. 58% gebruikt AI om zich voor te bereiden op een moeilijk gesprek en 62% om een persoonlijk bericht te schrijven. Daarnaast gebruikt 56% AI om gevoelens beter te verwoorden en 55% om te oefenen voordat zij iets belangrijks met iemand bespreken.

Julia (29) gebruikt AI regelmatig: “Ik gebruik AI echt aan de lopende band. Als mijn emoties oplopen en er niet meteen iemand beschikbaar is, wil ik mijn verhaal kwijt. AI is dan direct beschikbaar. Maar ik merk ook dat als ik iets eenmaal met AI heb gedeeld, ik minder geneigd ben om het daarna nog met vrienden te bespreken.”

Opvallend is dat een groot deel van de gebruikers zich zonder die hulp minder zeker voelt. Van de persoonlijke AI-gebruikers voelt 47% zich onzeker over het beginnen van een moeilijk gesprek zonder AI. Bij het uiten van gevoelens, het oplossen van een conflict, hulp vragen en opnieuw contact leggen met iemand voelt telkens 46% zich zonder AI minder zeker. Onder de jongste gebruikers is die sociale onzekerheid nog duidelijker zichtbaar: 18- tot 24-jarigen grijpen aanzienlijk vaker naar AI-assistenten als sociale houvast en voelen zich zonder die digitale ondersteuning significant onzekerder in hun dagelijkse menselijke interacties dan 25- tot 40-jarigen.

De Ketelaere ziet het nut van AI als informatietool, maar waarschuwt voor het verliezen van onze sociale vaardigheden en de afhankelijkheid die ontstaat: “AI heeft al jaren aangetoond om, in bepaalde contexten, een positieve impact te hebben op onzekerheden, maar als we voor elke sociale situatie of moeilijke vraag onmiddellijk een antwoord ophalen, oefenen we zelf steeds minder in het omgaan met die onzekerheid. Sociale vaardigheden, zoals een echte dialoog voeren, luisteren, omgaan met meningsverschillen en geduld hebben, moet je juist blijven oefenen. Als we elke lastige interactie uitbesteden aan AI, worden we uiteindelijk niet minder onzeker, maar juist afhankelijker van het systeem om die onzekerheid weg te nemen.”

Sanne Cornelissen, gedragspsycholoog en AI-expert, ziet veel positieve kanten aan het gebruik van AI, maar waarschuwt ook voor het verliezen van sociale vaardigheden: “AI kan helpen om een moeilijk gesprek voor te bereiden en ervoor zorgen dat je met meer vertrouwen het gesprek aangaat. Mijn zorg is dat we steeds bevestiging nodig denken te hebben voordat we zelf iets durven zeggen. Zo kan een neerwaartse spiraal ontstaan: onzekerheid, vaker op AI leunen, minder zelf proberen. Tegelijk dreigt de oefening van onze sociale vaardigheden stilletjes te verdwijnen. Sociale vaardigheden werken als een spier: ze hebben gebruik nodig, en daar horen soms ongemakkelijke momenten bij.”